KÜMESTEKİKARTAL

Sitenin gelir modeli sponsorluk ve reklama dayanmaktadır. Kasım ve Şubat krizlerinden sonra yazılım şirketlerinin zor durumda olduklarını görerek bunun kendisi için bir fırsat olabileceğini düşünür ve firmalarla konuşmaya başlar. Treda şirketiyle elektronik ticaret yazılımı konusunda anlaşma yapar. Treda’ya 12.000 USD vererek e-bebek.com internet sitesi için düşündüğü elektronik ticaret altyapısını sağlar.

Evin birincisini alan adı olan bebek.com ve e-bebek.com’u almak için elden çıkaran Halil evin ikincisinide Türkiye’deki krizle birikte 1 sene sonra satmak zorunda kalır. Şimdi elde nerdeyse sıfır kalmıştır. Sigorta acentesi ve kimsenin ne yaptığını bilmediği internet siteleri. Aile çevresi hatta çalıştığı programcılar ve arkadaşları bile Halil’e inanmamaktadırlar. Bebek.com ve ebebek.com’un ne olduğunu bilmeyen yakın çevresi hatta eşi bile kuşkuyla bakmaktadır. Evlendiklerinde varlıklı bir ailenin zengin çocuğu olan Halil Erdoğmuş’un artık durumu, dışardan bakanlara göre çok zordur. Çevredekilere belki böyle görülse de inancını ilk günden beri koruyan Halil, batmayı hiç aklına bile getirmez sadece işi nasıl geliştirebileceğini düşünmektedir.

“Karamsar olmak zor değil. Zor olan, çılgın bir firtınadan sonra gökkuşağı gibi gülümseyebilmektir”

Bebek.com sitesine içerik sağlamak için bebek dergilerinden ekonomik krizde işten çıkarılan bir bayanı işe alır. Haftalık olarak güncelledikleri bebek.com sitesi anne ve bebekle ilgili bir çok konuyu sayfalarında ziyaretçilerine sunar. Bebek.com sitesindeki programı internetten bulduğu Marmara Üniversitesi’nde okuyan bir öğrenciye yazdırır. Sponsorluk ve reklam gelirleriyle ayakta kalmanın güçlüğünü gören Halil ebebek.com’da ürünler satmayı modeline ekler.

16 Eylül 2001 tarihinde e-bebek.com’u açmayı planlarlar. Bilişim fuarına katılarak e-bebek.com’u duyurmayı düşünürler. 5 Eylül’de fuarda standlarında ekibin 2 elemanından birisi olan satış ekibindeki bayan Halil’i cep telefonundan arar.

- “Halil Bey kötü bir haberim var, satış yaptık” der.

Satış onlar açısından kötü bir haberdir çünkü çalışan bir site dışında hiç bir şey hazır değildir. Taşıma firması ile anlaşma yapmamışlardır. Ellerinde stokları da yoktur. Bunun üzerine Halil;

- “Panik yapma şimdi firmayı ara ürünü hazırlasınlar bir de yanına hediye koysunlar” diye cevap verir.

Özlem Hanım ilk müşterileridir. Sitelerinin ön sayfasına satın aldığı göğüs pompası ürünüyle birlikte resmini koyarlar ve bu mutlu haberi ziyaretçilerle paylaşırlar. Uzun süre bu ürün ana sayfada yer aldığı için en çok satılan ürün haline gelecektir. İlk satışın ardından 11 Eylül’de ikiz kulelere çarpan uçaklar tüm dünyada olduğu gibi Türkiye’de de ekonomik durgunluğun derinleşmesine sebep olur.

E-bebek.com açıldığında iş modelleri çeşitli bebek firmalarını bu sitede kendi ürünlerini göstermelerini sağlamak ve internet yönetimlerini kendilerinin sağlamasını mümkün kılmaktır.

Elektronik alışveriş sitesinde farklı markalar ve firmalar kendileri ürünlerini yönetmektedirler. Tek sepet yoktur. Kangurum.com’un bir bakıma sadece bebek için uygulanmış bir modelidir. Zaten Treda’nın bu programının bir başka versiyonu Halil’in anlattığına göre daha sonra Garantialisveris.com.tr sitesinde de kullanılır.

Bir bakıma sanal bir plazaya benzemektedir. Sipariş geldiğinde ilgili şirketin ekranında bu gösterilir. Aynı sipariş emri taşıma firmasına da iletilir ve taşıma firması ilgili mağazadan gidip ürünü alır, fatura taşıma firmasında kesilir ve ürün bu şekilde müşteriye gönderilir. Bu iş modelinde e-bebek.com’un stok yapmasına gerek yoktur.

Şirketlerden bu siteye girmek için başlangıçta 300 USD isterler. Bir çoğu bu parayı çok bulur. Onlar açısından bir açmaz oluşturur. Hem ürünlerini e-bebek.com’a koyacaklar hem de bunun için 300 USD vereceklerdir. Bir çoğu bunu kabul etmezler ve iş modeline inanmazlar. Az mağazada olsa e-bebek.com yavaş yavaş yol almaya başlar. 2001 Kasım ayında ilk önemli anlaşmalarını Mynet’le yaparlar. Bebek bölümündeki içeriği onlar sağlarlar. Bu işbirliğinden sonra diğer işbirlikleri de ilerleyen aylarda Baskuda.com, Kangurum.com gibi sitelerle yapılır.

“Başarılı eylemler gerçekleştirebilmek için, hiç bir şey kararlı bir zihin ve tükenmeyen bir enerjinin birleşiminden daha kullanışlı olamaz”. Henri Frederic Amiel

Bildiğiniz başarılı insanları innceleyin; çevresine de yaydığı bir motivasyon enerjisi olduğunu göreceksiniz.
Yaptığı işlerde heyecanlı olmakla kalmazlar sizi de heyecanlandırırlar.
Paul W. Ivey

Yeni bir fikrinizi şirket haline getirirken en önemli kaynak insan oluyor. İşe başlayacağınız kişileri doğru seçmeniz projenin başarısını etkileyen en önemli faktörlerden. Tek başınıza işi yapmaya çalışırsanız bu sefer organizasyonun başında sermayenizi çok verimli kullanmalısınız. İlk elemanlarınız şirketinizin kültürünü etkileyebilirler. İki veya üç ortaktan fazla başlanan projelerde daha sonra problemlerin artması beklenebilir. Ne demişler “Çok horozu olan köye sabah gelmezmiş”. Ekibin lideri, çok ortağı yönlendirmekte zorlanabilir ve işin en kötüsü odağınızı işe değil organizasyonun düzine ayırıyor olabilirsiniz. En yakın arkadaşlarınızla sırt sırta verip yapabiliyorsanız çok iyi, ancak arkadaşlığınız ticari bir ilişkiyle nasıl etkilenecek bunu iyi düşünmeniz gerekli.

Şirketin kuruluş aşamasında doğal olarak kendi içinizde bir iş bölümü ortaya çıkabilir. Herkes daha iyi yaptığı iş üzerinde çalışmaya başlar. Eğer boşluklar kalıyorsa ve bu boşluklar kritik önem taşıyorsa mutlaka bu konular açıkça konuşulmalıdır. Bir ortak programlamayla diğer pazarlamayla ilgileniyorsa, finans ve muhasabe sahipsiz kaldıysa mutlaka bunu kısa sürede çözmeniz gerekiyor. Bu şirketinizin varolması açısından çok önem taşır.

Yemeksepeti.com modeli 7 gün çalışacağı için ekibin çok iyi kurulması gereklidir. Nevzat şirketin Genel Müdürü poziyonunu üstlenir tüm idari, pazarlama ve finans konularını diğerlerinin yardımıyla o yönetir. Melih programlama, bilgi işlem konularını ele alır. Cem ise Yemeksepeti.com açısından önemli bir kısım olan restoranlarla bağlantı ve ilişkileri yönetmektedir. Bir bakıma operasyon ve üretim Cem’e bağlıdır. Nevzat tüm bu işleri koordine etme görevini de kapalı olarak üstlenir.

Başlangıçta operasyondan sorumlu biri ve bir kaç çalışanla beraber toplam 6 kişidirler. Hafta sonları ortaklar dönüşümlü nöbete kalırlar. Bir Pazar Nevzat diğer Pazar Cem veya Melih işe gelip siparişleri kendileri takip eder, siparişlerin müşterilere ulaşmasını sağlarlar. Müşteriler internet üzerinden yemek siparişi verdiklerinde bu bilgiler yemeksepeti’ne gelir ve faks programları yardımıyla ilgili restoranlara iletilir. Bu süreci çok sıkı kontrol etmeleri gerekmektedir. Çünkü aç insanların sabırları diğer müşterilerden daha az olmaktadır. Siparişlerini yemeksepeti.com üzerinden verdikleri için de sorunlar restorana değil onlara gelmektedir. Müşterilerin sorunları en fazla 10-15 dk içinde çözülmesi gerekmektedir. Aksi taktirde memnun olmamış üyeler kimseye bu siteden bahsetmeyecekler hatta kötü anlatacaklardır. Müşterilerinin sorunlarını kısa sürede çözmeleri, aynı hizmeti kalitelerini hiç bozmadan sağlamaları ağızdan ağıza yayılmalarını sağlamaya başlamıştır. Sipariş sayıları çok düşük olmasına rağmen artış hızı onları heyecanladırır. 2000 Kasım ve 2001 Şubat aylarında Türkiye’de yaşanan ekonomik krizler önlerine çıkan ilk engellerdir. Çok önemli toplantılar yaparlar, devam edip etmeyeceklerini tartışırlar ve yollarına devam etme kararı alırlar.

Şirketi kendi sermayeleriyle kurdukları için ofisin döşenmesi, bilgisayar, elektronik aletlerin alınması sırasında maliyetler çok önem taşır. Çok fazla paraları olmadığı için en uygun yöntemleri sürekli takip ederler. Gün geçtikçe ofislerine ihtiyaç duydukları eşyaları alırlar. Nevzat bu konuda diğer ortaklar gibi çok titizdir. Ekonomik kirizde batan bankaların malları açık arttırma ile satılmaktadır. Eskidji’nin Yenibosna’daki deposuna uygun malzeme olup olmadığını görmek ve açık arttırmalara katılmak için Nevzat yollara koyulur. Ofisleri için bilgisayar, monitor, telefon, UPS’i bu açık arttırmalardan alarak ucuza getirirler. Krizi bir fırsata çevirmeye başlamışlardır.

“Fırsatlar iyi odaklanmış zihinlerin değerlendirilebilmeleri içindir”. Louis Pasteur

2001 Ağustos ayında haftalık bilişim teknolojileri dergisi Eweek’de yemeksepeti.com hakkında yazdıklarımı tekrar dönüp okuduğumda ekibin doğru işler yaptığını görüyorum.

Gelir Elastikiyeti ve Yemeksepeti.com

Ekonomik krizde dahi olsak, bazı ürünler gelir veya fiyat elastikiyetlerinden dolayı satışları bazı ürünlere göre düşmüyor. Özellikle gıda önemli bir sektör. Gelirimiz arttığında sınırsız alışveriş yapamayız, yani gelir arrtığında alışveriş hacmimiz gelirimizle aynı oranda artmayabilir, çünkü fiziksel olarak yiyeceğimiz miktar bellidir. Aynı şekilde gelirimiz düştüğünde minumum yememiz gerekli bir miktar vardır bunuda yemek zorundayız. Yani üst band ve alt band arasında bir yerde bir harcama yapma zorunluluğumuz vardır.

İş yaşamı, hızlı yaşam dışarda/ dışardan yemek yeme alışkanlığımızı ortaya çıkardı. Sürekli dışardan birşeyler ısmarlayabiliyoruz. Belki sürekli aynı menüleri de yiyor olabiliriz. Ancak yaşadığımız çevredeki tüm restaurantları bilmiyor olabiliriz. Yani menüyü bilmeden bildiğimiz kadarı ile sipariş veriyoruz. Tabi Yemeksepeti.com’u bilmiyorsanız. Yemeksepeti ile 3 büyük ilde internet üzerinden sipariş verebiliyorsunuz. Tam aradığım gibi bir site ile karşılaştığımda fikrin değil herkesin aklına gelebilecek bu fikirlerin uygulanmasının daha önemli olduğunu bir kez daha anladım çünkü benimde aklımda bu fikir var desem kim inanır bana.

Yemeksepeti.com tüm fiziksel restorantları önüme getiriyor. Üye olduktan sonra eski siparişlerimi tekrar kolaylıkla verebiliyorum, adresimi telefonumu her seferinde sipariş verdiğim yere bildirmek zorunda kalıyorum, menüleri saklamıyorum (sadece yemeksepeti.com adresini en çok kullandıklarım arasına alıyorum) Tüm restorantların menüleri, açılış ve kapanış saatleri hemen güncelleniyor bunları takip etmek zorunda kalmıyorum. Epey bir katma değer sağladı esasında bu site bana. Tüm bunların yanı sıra elektronik ticarette akla gelmeyecek bir şekilde kredi kartı numarama hiç ihtiyaç yok. Güvenlik konusunda aklında hala soru işareti olanlara duyurulur. Yemek yemek için sadece üye olup bulunduğum semti ve istediğim restorantı seçip alışverişi tamamlamam yeterli.

Ekonomik modeline bakarsak, 200’ü aşan restorant ile birebir anlaşarak komisyon anlaşmaları imzalamak ve gelen siparişleri fax, telefon, email veya online olarak ilgili lokasyonlara bildirmek. Böylece yeni bir aracılık ortaya çıkmış oluyor. Müşteri ile tedarikçiler arasına yeni bir katma değer oluşturarak yeni bir işkolu ortaya çıkmış durumda. Bir pazar yeri olarak düşünürsek piyasada ilk olmanın avantajını her zaman koruyacak (eğer ayakta kalırlarsa) çünkü buna benzer bir pazar yerinşin daha kurulması sadece yeni bir şeylerin daha eklenmesi, müşteriye sayılı özelliklerden daha fazlasını kazandırması gerekli olacak. Özetle tedarikçilere yeni müşteriler kazandırıyor. Müşteriler için bir çok problemi ortadan kaldırıyor ve kolaylıklar getiriyor. Yemeksepeti modeli fikri hiç ortada yokken birden önümüze geliyor. Yeni bir aracılık faaliyeti ortaya çıkıyor. Tedarikçilerin müşterilere birarada sunulduğu bir model. Burada lokasyon önemli bir değişken olduğu için tedarikçiler arasındaki rekabet ön plana çıkmıyor. Aynı model sigorta şirketlerinde uygulandığında ortaya bir çatışma durumu çıkabilir. Bir şirketin daha fazla görünmesi ürün satışlarını arttırabilir. Aynı durum yemeksepeti modelinde bulunduğunuz semt ve çevrenizdeki rakip şirketler ile sınırlı.

Sonuç olarak, yemeksepeti.com cin gibi bir fikrin yaşama geçirilerek, tedarikçiler ve müşteriler arasında bir katma değer sağlayarak yapılmış başarılı bir uygulama. Umarım Türkiye’de yatırımcı bulurlar veya kendi öz sermayeleri ile uzun süre ayakta kalmayı başararak başarı hikayesi oluştururlar.