“Bildiğiniz başarılı insanları inceleyin; çevresine de yaydığı bir motivasyon enerjisi olduğunu göreceksiniz. Yaptığı işlerde heyecanlı olmakla kalmazlar sizi de heyecanlandırırlar”. Paul W. Ivey
Deneme Bilim Merkezinde saat 2’de başlayan sunumda turk.internet.com’un yazdıklarına göre e-ticaret şirketlerinin batması ve 2001 yılındaki durum hakkında kısaca “Paniğe gerek yok” demişim. (haber makale ekte) Bir genç girişimci herhalde bundan etkilenmiş olacak ki konuşma sonrasında bana doğru geldi. İnternet üzerinde kuracakları elektronik ticaret modelinden, şimdiye kadar neler yaptıklarından bahsetti. Açıkçası aynı dili konuşabiliyorduk. Internette restorantları birleştirme projesinden anlatıyordu, ben de ona hemenservis.com’u görüp görmediğini sordum. İşte o gün Nevzat ile tanıştık.
Yemeksepeti.com tüm restoranları bir araya getirip daha önceleri sizin telefon ile yapmış olduğunuz yemek siparişlerini internet üzerine taşıyan bir e-ticaret modeli. Bilirsiniz telefon ile evlere servis yapan restoranlar posta kutularına menüler dağıtırlar, yemeklerin fiyatlarını, indirimleri, resimleri bu broşürlerden görmeniz mümkündür, ancak zaman geçtikçe bu menülerde yer alan bilgiler güncelliğini yitirir veya menüler ev için kaybolur ya da buzdolabınızın kapağı bir sürü kağıtla dolabilir. Acıktığınız zaman aklınıza en hızlı gelen yerden sipariş verirsiniz. Yemeksepeti.com tüm bu sorunları bir çırpıda çözmeyi amaçlayan bir model. Yemeksepeti.com oturduğunuz yere servis yapan tüm restoranları bulabilmenizi sağlayan ve tüm güncel bilgileri görebileceğiniz bir site. Alışveriş sırasında kredi kartı kullanmadan sipariş verebilmeniz diğer elektronik alışveriş sitelerinden farklı kılan özelliği. Evinize yemeği getiren kişiye ödemeyi kapıda yapabiliyorsunuz. Bu özelliği sayesinde internet üzerinden alışveriş yapmaya korkanları kolaylıkla sipariş vermelerini sağlamış.
Nevzat Boğaziçi bilgisayar mühendisliği mezunu, derslere pek girmezmiş. Üniversiteye 1993 de girmiş ve 6 senede mezun olmuş. Okul sırasında yapmadığı iş kalmamış dalış klübü, radyo programcılığı, basketbol hakemliği, danışmanlık, yıllık komitesi ve bir çok öğrenci projesinde yer almış. Haylaz bir öğrenciymiş. Boğaziçi ona girişmicilik ruhunu aşılamış. (Veripark, Escort ve diğer bir çok şirket kurucularına aşıladığı gibi) Mezun olduktan sonra Amerika’da yaşanan internet fırtınasını yakından takip etmek için özellikle Silikon Vadisi’nde olmak istiyormuş. “University of San Francisco”’nun elektronik ticaret konusunda yüksek lisans programını bu sebeple seçmiş.
Nevzat, Melih ve Cem ITU’de Yüksek Lisans dersinde
Yemeksepeti fikrini Amerika’da bulunduğu yıllarda sürekli kullandığı, kozmo.com, webvan.com, waiter.com gibi sitelerden esinlenmiş ama Türkiye’nin şartlarına uygun yeni modelleri projesine eklemiş. Hatta MBA sırasında “Webvan.com” sitesini proje olarak incelemiş, şirkettekilerle konuşmuş. (Webvan.com sitesi 1999 yılında büyük umutlarla kurulmuş, internet üzerinden çok hızlı dağıtım yapacak büyük bir bakkaliye sitesidir ve toplam 1,2 milyar USD lık bir başarısızlık öyküsü olmuştur)
Nevzat ve Melih ITU İşletme Mühendisliği Dersinde
Aklındaki bu proje hakkında arkadaşları ile internet üzerinden sürekli yazışırlar. Yaz tatilinde Türkiye’ye geldiğinde Gökhan ve Mete ile bu projeyi masaya yatırırlar. Tam da internet rüzgarının estiği zamanlardır. Hangi reklama baksansız sonunda bir “.com” ekini görürdünüz. İnternet üzerinde girişim yapmak isteyenlerin “geç kalmanın” intihar olduğunu düşündükleri zamanlardır. Diğer iki arkadaşı başka işlerde çalışmaktadırlar. Fikir üzerine uzun zaman kafa yorarlar. Nevzat karar verir. Projeyi yapacaktır. Fikir üzerine çalıştıkları arkadaşları projeye inansalar bile işlerinden ayrılmak istemezler. Kendileri açısından büyük bir risk olacağını düşünürler. Nevzat hala yaz tatilindedir. Yüksek lisans öğrencisidir. Ya dönüp Amerika’da iyi iş imkanlarını araştırıcak, bir tanesine üniversiteyi bitirdikten sonra girecektir ya da Türkiye’de kalacak, eğitimi yarıda bırakarak hayalinin peşine düşecektir.
Projesinin gerçekleşebilir olup olmadığını araştırmak için restoranlarla tek tek konuşmaya bir bakıma bu sektöre yönelik bir araştırmaya başlar. Bazınlarından randevu alır bazılarına ise çat kapı gider. Her bir restoran sahibi ile iş modeli üzerine konuşur. Onlara kuracağı işi tam anlatmadan, gelir modelini nasıl kurması gerektiğini verdikleri cevaplardan ortaya çıkarır. Amerika’da incelediği modeller, farklı stratejiler uygularken, Türkiye’de aynı modelleri uygulamasının zor olduğunu görür. Bunun üzerine sadece bize özgü çözümler bularak fikrini geliştirir. Restoran sahipleri ile konuşması işi yapıp yapmama kararını değil nasıl yapacağını şekillendirir.
“Rüzgarın nasıl estiği fark etmez. Farkı yaratan yelkenlerinizi nasıl açtığınızdır”. Vera Peiffer
Artık sıra çalışacak ortak aramaya gelmiştir. Çevresine şöyle bir bakar. Fikrinin çalıcağını düşündüğü için de projeyi herkese anlatamaz sadece en yakın arkadaşlarını seçer. Onlara ortak olup olmayacaklarını sorar. Bir çoğu kabul etmez. Sonra üniversite yıllarında dalış klübünden tanıştığı sohbet etmekten zevk aldığı alt sınıftan arkadaşı Melih’i Kemer’den telefonla bulur, projesinden bahseder. Melih yaz tatilindedir. Hatta paniğe kapılması için fırsatı kaçırmak üzere olduğunu da şaka yollu ekler. Melih, Nevzat’ın tam tersine Boğaziçi Bilgisayar bölümünü ikincilikle bitirmiş, Avusturya Lisesi mezunu, çalışkan dersleri sürekli takip eden, ama sosyal etkinlikleri de kaçırmayan bir öğrencidir. Üniversite tatillerinde Almanya’da Alldos Eichler’de ve İstanbul Microsoft’ta stajlarını yapar. Mezun olduktan sonra da Citibank’a girer. Hazine bölümünde “Sistem Yönetici Yardımcısı” olarak çalışmaya başlar.
Kumesteki KartalNevzat Temmuz sonu Ağustos başı gibi projesinin adını düşünmeye başlar. Internet üzerinde aramaya başlar. Tüm güzel isimler in alan adları alınmıştır. Projesini anlatan akılda kolay bir isim üzerine kız arkadaşıyla sözlük ellerinde çalışırlar. “Yemeksepeti.com” adını bulur ve tüm alt alan adlarını ile birlikte alır. Bu sırada Melih tatilden dönmüştür. İki genç projeyi konuşmak üzere Boğaziçi üniversitesi güney kampüsünde buluşurlar. Nevzat çok büyük bir heyecanla projeyi anlatır. Melih projeyi dinledikten sonra modele inanmıştır. Nevzat başarıya ulaşmaları için sadece bu işe odaklanmaları gerektiğini söyler. İşinden ayrılıp ayrılamayacağını sorar. Melih diğer arkadaşlarından farklı olarak işinden ayrılacağını söyler. Nevzat’ta bunun üzerine Amerika’daki Yüksek Lisans eğitimini bırakıp geri dönecektir.
İşte size tam bir girişimcilik hikayesi. Filmin baş aktörleri onlara sunulan en zorlu yolu seçerler. 2000 yazında Nevzat Türkiye’de kalarak, Melih’te gelecek vaadeden işinden ayrılarak onları bekleyen zorlu yolculuğu bilmeden, hayallerinin peşine düşerler.
İki ortak Eylül 2000’de sadece bu projeye odaklanarak işe başlarlar. Melih sitenin kodlaması, Nevzat ise daha çok tasarımı ile uğraşır. Melih ve Nevzat her ikiside bilgisayar mühendisliği mezunu oldukları için restoran tarafını çözecek üçüncü bir ortak aramaya başlarlar. İşin bu giriş aşamasında maaşla çalışacak birisi değil projeye inanacak, işi sahiplecenecek birisi gereklidir. Bir çok kişiyle görüşürler. En sonunda Melih’in arkadaşı Cem ile görüşürler. Cem Los Angeles ve Paris bulunmuş üniversitelere orada başlamış, daha sonra Bilgi Üniversitesinde reklamcılık konusunda tekrar lisans programına başlamıştır. Boğaziçi mezunu değildir. Nevzat kan uyuşmazlığı olup olmayacağını düşünür. Aklında ilk aşamada soru işaretleri olsa da Cem ilk ay işi hemen sahiplenir ve projeyi sonuna kadar götüreceğini her ikisine de gösterir. Üçüncü ortak da Aralık 2000’de bulunmuştur. Cem kodlama ve tasarım aşamalarının son kısmında işe katılır. İşe dahil olur olmaz restoranlarla konuşmaya ve sözleşmeler yapmaya başlar. Bu aşamalar olurken şirketi kurmuşlar ve ilk ofislerini bulmuşlardır. Etiler’de giriş altı küçük bir apartman dairesi kiralamışlardır. Bu yer onlara bir ay içinde dar gelmiştir. Yine Etiler civarında başka bir yere taşınırlar yeni ofisleri onlara 2 sene ev sahipliği yapacaktır.
Kümesteki Kartal
Ofislerini Etiler’de kiralamalarının sebebi iş modellerine başlamak için bu civarın çok uygun olmasıdır. Yemek servisi bölgeleri Etiler, Levent, Esentepe, Mecidiyeköy semtleridir. Bu bölgeler işyerlerinin yoğun olduğu ve internetin yüksek oranda kullanıldığı bölgelerdir. Ayrıca bu bölge içindeki restoranlar ile anlaşmak kısmen daha kolaydır. Yeniliklere daha yatkın olan firma sahipleri iş modelini daha kolay anlamaktadırlar.Aralık 15’te ilk aşama bitmiştir. Sitelerini yakın tanıdıklarına teste açarlar. 15 gün denedikten sonra büyük açılış anı gelmiştir. Siteyi tasarlarken yurtdışındaki bir sunucuda bulundururlar ancak Türkiye pazarına yönelik hizmet verecek bir sitenin yurtiçinde olması ve sorun olduğunda kolaylıkla ulaşabilmeleri için sunucularını Netone’a taşırlar.
Uçurtmalar, rüzgar kuvvetiyle değil, bu kuvvete karşı uçtukları için yükselirler. William Churchill
Ocak 2001’de yemeksepeti.com İstanbul’daki kullanıcılar için açıldığında 23 restoran ile anlaşmışlardır. İlk ay yeni 15 tane restoran daha eklerler ve Ocak ayı sonunda toplam 38 restorana ulaşırlar. Tanıdıkları ve arkadaşları siteden sipariş verirler. Günde 2-3 sipariş almaya başlamışlardır. İlk ay 100 kişi üye olmuştur. Her sipariş 15 sn’de bir yazılım ile kontrol edilip onları uyarır. Tanıdıklarının dışında ilk sipariş, ekibi çok heyecanladırır. İlk günler 5-6 sipariş günlük rekorları olur ve her sipariş geldiğinde bilgisayarları onları bir ses ile uyarmaya devam eder.
Yemeksepeti modelini büyütmek için diğer sitelerle işbirliği anlaşmaları yapmaya başlarlar. İlk büyük anlaşma 2001 yılının en büyük internet içeriğine sahip porttakal.com ile olur. Şubat ayında yaptıkları bu işbirliğini daha sonra Ağustos 2001 de önde gelen internet servis sağlayıcısı Vestelenet takip edecektir. Nisan 2001’de faksı olmayan restoranlara faks koymak üzere reklam karşılığı Türkiye “Panasonic” ile anlaşırlar. Böylece 50 restorana Panasonic faks aletlerini koyarlar.
Cem Yüksek Lisans Öğrencilerine sunum yapıyor
Şirketi kendi sermayeleri ile kurdukları için ofisin döşenmesi, bilgisayar, elektronik aletlerin alınması sırasında maliyetler çok önem taşır. Çok fazla paraları olmadığı için en uygun yöntemleri sürekli takip ederler. Gün geçtikçe ofislerine ihtiyaç duydukları eşyaları alırlar. Nevzat bu konuda diğer ortaklar gibi çok titizdir. Ekonomik kirizde batan bankaların malları açık arttırma ile satılmaktadır. Eskidji’nin Yenibosna’daki deposuna uygun malzeme olup olmadığını görmek ve açık arttırmalara katılmak için Nevzat yollara koyulur. Ofisleri için bilgisayar, monitor, telefon, UPS’i bu açık arttırmalardan alarak ucuza getirirler. Krizi bir fırsata çevirmeye başlamışlardır.
Temmuz 2001’de Dominos Pizza, Eylül 2001’de de Subway önemli iki yemek markası olarak yemeksepeti.com’un ağına katılır. Yazın siparişler mevsimsellik sebebiyle düşük seyreder. 2001 sonbaharı ile birlikte siparişler beklemedikleri bir artış hızına ulaşırlar. Günde 150 adete ulaşırlar. Ramazan ayında siparişlerin zamanında teslim edilmesi çok daha önem kazanmıştır. Bu dönemde gösterdikleri hassasiyet ile müşterilerin güvenini kazanırlar. Ramazan ayını takip eden yılbaşı akşamı yemek siparişlerinin teslimi için ikinci dönüm noktalarıdır. 2002 yılına kazasız belasız girerler. Sadece bir olay onları oldukça üzer. Yılbaşı hindisini yemeksepeti.com’dan sipariş eden Etiler’deki bir müşterileri adres kısmına oturduğu daire numarasını yanlış girince Hindi teslim edilmeden geri döner, tabi bu olay yılbaşı akşamı biraz başlarını ağrıtır. Bu dönemi başarı ile geçiren yemeksepeti.com’un restoran ağına Mart 2002’de Pizza Hut, Nisan’da KFC, Haziran’da Little Ceasars dahil olur. Bilinen bu markaların site üzerinde yer alması büyümeyi daha da hızlandırır. 2002 yılının ortalarına gelindiğinde toplam 250 restoran ile anlaşma sağlanmış günlük sipariş sayısı 300’e ulaşmış ve toplam 15.000 müşteriye ulaşmışlardır.
Yemesepeti.com’un internet üzerinde gördüğü bu ilgi diğer girişimcileri de tetikler. Bir çok genç girişimci aynı modeli yapmak için çalışmalara başlarlar. Hatta daha önce yemeksepeti’nin diğer illerdeki operasyonunu almak isteyen 3 yeni mezun yemeksepeti’ni rekabet kuruluna şikayet eder. Diğer siteler yemeksepeti sayfasını kopyalayıp kendi modellerini kurmak isterler. Tüm bunlar 3 ortağa geldikleri noktayı anlatmaktadır. Artık taklit edilen bir site olmuşlardır. Hatta PizzaMax, bir “e” harfi eksiği ile “yemeksepti.com” alan adını alıp kendi sitesine yönedirdiğinde şaşırıp kalmışlardır. Neden buna gerek duyulduğunu anlam veremezler. Yemeksepeti.com internet üzerinde o kadar hızlı gelişiyordur ki takip edenler bu mor ineğe nasıl rakip olacaklarını, büyüyen pazardan nasıl pay kapabileceklerini düşünüyorlardır. Tüm olaya dışardan baktığımızda bu açıkça görülüyor.
Başarısızlıktan yeni şeyleri denemeye korkacak kadar korkmayın. En üzücü hayatların özeti üç kavram ile tanımlanabilir: yapabilirdim, yapardım, yapmalıydım. Louis E. Boone
